در ایران زمین تا پیش از یورش تازیان و رواج اسلام زنان همواره جایگاه بلند و برازنده ای داشته اند و در همه رده های حکومتی و نظامی می درخشیده اند.اندیشه آریایی تفاوتی بین زن و مرد نمی بیند و واژه زن در این زبانها یا همان (ژن)انگلیسی به معنای ریشه زندگی است.ایرانیان برای زن ارزش بسیاری قایل بوده اند و تنها پس از رسوخ عقاید پست تازیان زنان ایرانی به بند خرافات و جهل و ستم کشی در آمدند.وجود دو ایزد خدای آریایی یعنی میترا و آناهیتا و همچنین یک امشاسپند بزرگ زن یعنی سپندارمذ یا همان اسفند کنونی و نیز فرشته دانش و دانایی یعنی چیستا که او نیز به صورت بانویی توصیف شده گواه این سخن است.زرتشتیان روز اسفند از اسفند ماه را روزی برای سپاسگزاری از زنان و همچنین ابراز عشق و محبت خود به همسرانشان قرار داده اند.در این جستار فهرست بزرگ بانوانی از دوران اساتیری تا پایان حکومت ساسانیان که در رده های بالای لشگری و کشوری قرار داشته اند تهیه شده است.در آرزوی روزی که بانوان آریایی رها از جهل جایگاه سزاوار پیشین را به دست آورند.بی شک نام بسیارانی دیگر از این بانوان بزرگ به سبب یورش های سهمگین اسکندر و تازیان و نابودی منابع ایران از برگهای تاریخ گم شده ولی آنچه نمود دارد نگاه ایرانیان به زن و اندیشه پیشرو ایرانی است که اکنون در زیر سنگینی باورهای خرافی و دون مایه تازیان گرفتار است.
گرد آفرید :بانوی جنگاوری است که با سهراب به نبرد تن به تن می پردازد و همه سپاه را به شگفت می آورد.
بانو گشنسب :از دختران رستم بود که از دلاوری و جنگ آوریش در شاهنامه سخن بسیار آمده است.
زربانو: دخت دیگر رستم که از سواران جنگاور وتیر اندازان زبده به شمار می آمد و با هنرهای رزمی خویش بسیاری از بزرگان ایرانی دربند را آزاد کرد.
گردیه: به معنای پهلوان زن از فرماندهان شایسته سپاه ایران است که پس از برادرش بهرام چوبین فرماندهی سپاه را به دست گرفته و در جنگ تن به تن با خاغان چین او را شکست می دهد و سپاهش را درهم می کوبد.
آرتا دخت: به معنای دخت آتش وزیر دارایی اردوان چهارم بود که با تدبیر و دنایی بی آنکه خراج را افزون کند خزانه کشور را به توانایی می رساند.از اقدامات شایسته او کاهش هزینه های دربار و گرفتن مالیات از توانگران است.
آرتمیس:به معنای راست گفتار فرمانده نیروی دریایی عظیم خشایار شا شاه هخامنشی بود که با دانایی خود سبب در هم کوبیدن کشتیهای یونانی و تصرف آتن پایتخت یونان شد .
آپاما:به معنی زیبا و خوش آب و رنگ از جمله سرداران زن سپاه هخامنشی بود.
آذرنوش: به معنای پر فروغ و آتشین از شاه بانوان و دیگر سرداران سپاه هخامنشی بود.
آرتونیس: به معنی راست و درست از سرداران سپاه داریوش بزرگ بود.
آریاتس: به معنی آریایی پاک از سرداران زن هخامنشی.
آسپاسیا: به معنی دلیر و نیرومند که همسر داریوش دوم هخامنشی ونیز از فرماندهان سپاه او بود.
آمسترس:دختر داریوش دوم که در نبردها حضور داشت و پا به پای پدر می جنگید.
استا تیرا: به معنی آفریده ایزد تیر که دختر داریوش سوم بود و در جنگها نیز همراه پدرش حضور داشت و رزم آوری می کرد.
پریسا تیس: به معنی فرشته زیبا و از سرداران زن سپاه هخامنشی.
داناک: به معنی دانا و خردمند از سرداران زن هخامنشی
سی سی کام: به معنی کامروا و پیروز مادر داریوش سوم که هرگز در برابر اسکندر به زانو در نیامد و همواره با نیروهایی که گرد می اورد بر سپاه او می تاخت.
مهر مس : به معنی مهر بزرگ و دخشنده که از سرداران زن سپاه هخامنشی بود.
ورزا: به معنی نیرومند و توانا از سرداران بزرگ سپاه هخامنشی.
وهومسه: به معنی نیکزاده از سرداران سپاه هخامنشی.
هومی یاستر: به معنی همپیمان وپشتیبان و از سرداران زن سپاه هخامنشی.
یوتاب: به معنی درخشنده و بی مانند که خواهر آروبرزن فرمانده مقتدر هخامنشی در زمان داریوش سوم بود و اداره بخشی از سپاه برادرش را به عهده داشت.او در کوههای بختیاری راه را بر اسکندر بست و اگر یک روستایی به اسکندر راه دیگری را برای گریز و شبیخون نشان نمی داد تمامی سپاهش نابود می شد.
میترا دخت :به معنی دختر مهر که از سرداران بزرگ سپاه اشکانی بود.
سورا: به معنی گلگون رخ دختر اردوان پنجم اشکانی و از فرماندهان سپاهش بود.
آزرمی دخت:پادشاه زن ساسانی
بوران دخت:دیگر پادشاه زن ساسانی
ابر دخت :به معنی دختر برتر که از سرداران سپاه ساسانی بود.
نگان: به معنی پیروز از سرداران بزرگ زن ساسانی بود که در برابر تازیان دلاورانه جنگید و رشادت های او ضربه های سنگینی بر پیکر سپاه تازیان زد.
گلبویه :از سرداران و جنگجویان زن سپاه ساسانی.
ماه آذر:از سرداران و دلاوران زن سپاه ساسانی.
مهر یار: از سرداران زن توانای سپاه ساسانی.
برز آفرید: به معنی آفریده شکوه از سرداران زن سپاه ساسانی بود.
برزین دخت: به معنی دختر پر فروغ و آتشین از سرداران سپاه ساسانی بود.